Dit haventje lag ooit aan zee. Nu staat er vooral heel veel land tussen.

Het waterplein trekt je blik

Wie de Havenkolk ziet, begrijpt meteen waarom het stadje rond het water zoveel karakter heeft. Kades, gevels en schepen liggen dicht bij elkaar. De ruimte is niet zomaar een later gegraven siervijver. Ze hoort bij de ontwikkeling van Blokzijl als nederzetting en later vesting aan de Zuiderzee. Het centrale water was een verbinding met een groter vaargebied en een belangrijk onderdeel van het economische bestaan.

Een sluisplek werd een handelsplek

De naam eindigt op zijl, een woord dat met een sluis samenhangt. Waterbeheersing en scheepvaart kwamen hier bij elkaar. In een laag gebied is de vraag hoe water in en uit kan immers verbonden met de vraag hoe schepen door kunnen. Zo’n overgang kan een logische plek zijn voor handel, opslag en bebouwing. De haven kreeg daardoor betekenis op een punt waar verschillende belangen samenkwamen.

De zee schoof van betekenis

Door afsluiting en inpoldering veranderde de Zuiderzeeomgeving in de twintigste eeuw sterk. Wat op oude kaarten aan open water grensde, kwam naast nieuw land te liggen. Het bijzondere is dat de historische haven daarmee niet ophield als haven te bestaan. Ze kreeg een andere relatie met haar omgeving. De huidige ligging vertelt dus niet volledig waar de plaats zijn oorspronkelijke functie en bekendheid aan ontleende.

Recreatie nam een andere rol over

De havenorganisatie beschrijft ligplaatsen, kades en voorzieningen voor de hedendaagse pleziervaart. Dat is een ander type gebruik dan de vroegere handel en militaire betekenis. Toch houdt het de relatie tussen stad en water zichtbaar. De boten zijn niet alleen versiering voor bezoekers op de wal. Ze maken deel uit van een netwerk van vaarwegen dat nog steeds in de regio gebruikt wordt, binnen een veranderd landschap.

De straatnamen helpen terugkijken

Namen zoals Bierkade en Zeedijk dragen het vroegere gebruik en de oude ligging in zich mee. Een naam kan langer meegaan dan de kustlijn waarnaar hij verwijst. Dat maakt een wandeling door Blokzijl een klein kaartonderzoek. De huizen laten zien waar mensen zich vestigden; het water en de woorden eromheen vertellen waarom juist deze plek belangrijk was. Het stadje bewaart zo meerdere aanwijzingen voor zijn oudere maritieme wereld.

Een haven kan verder reizen dan de kust

Normaal verwacht je dat een zeehaven haar betekenis aan een nabije zee ontleent. Blokzijl laat zien hoe sterk een landschap kan veranderen terwijl een stedelijke kern herkenbaar blijft. Kijk naar de Havenkolk en denk de vroegere open waterwereld erbij. Dan wordt het gezellige havenbeeld ook een verhaal over ingrijpen op grote schaal. De zee verdween uit de directe omgeving; de vorm van de plaats onthield haar toch.