De Miljoenenlijn heet zo omdat iedere kilometer een vermogen kostte.

Een spoor voor een industriële streek

In de jaren twintig groeide de behoefte aan een goede verbinding met het bestaande spoorwegnet. Zuid-Limburg was een mijnstreek waarin goederen moesten kunnen worden vervoerd. De Miljoenenlijn gaf aansluiting op het kolenspoor van de Aachen-Maastrichter Eisenbahn en de rest van Nederland. De route hoorde dus bij een groter netwerk. De betekenis van een paar kilometer rails wordt pas duidelijk als je ook de aansluitingen en de bedrijvigheid eromheen meedenkt.

Een trein houdt niet van steile hellingen

De aanleg begon in 1925 en vroeg om veel grondverzet. Een spoorlijn kan de natuurlijke hoogtes niet zomaar volgen zoals een wandelpad dat doet. Grote verschillen moeten worden afgevlakt of geleidelijk overbrugd. In een heuvelachtig gebied leidt dat tot dijken en ingravingen. De uiteindelijke rustige beweging van een trein kan daardoor het resultaat zijn van een enorme ingreep in het landschap waarover hij rijdt.

Hier werd opgevuld en uitgegraven

De beheerder noemt twee sprekende voorbeelden. In het dal van de Anselerbeek werd een spoordijk tot 32 meter opgehoogd. Tussen Kerkrade en Simpelveld kwam het spoor op een plek juist 18 meter onder het maaiveld te liggen. Het zijn tegengestelde oplossingen voor dezelfde opgave: de trein door een landschap leiden zonder te veel te laten stijgen en dalen. De hoge kosten worden zo ineens zichtbaar in meters aarde.

De bodem werkte niet altijd mee

Bovendien moest rekening worden gehouden met verzakkingen door mijnbouw. De ondergrond was geen vanzelfsprekend stabiel fundament. Daardoor kwamen de eisen van het spoor en de gevolgen van de industrie met elkaar in aanraking. De mijnen hielpen de behoefte aan vervoer bepalen, terwijl hun activiteiten de aanleg ook moeilijker konden maken. Die samenhang is een van de interessantste kanten van infrastructuur in een landschap dat boven én onder de grond werd gebruikt.

Vrijwilligers begonnen een nieuw hoofdstuk

De Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij werd in 1988 opgericht. De eigen meerjarenvisie beschrijft hoe de eerste historische stoomtreinrit in april 1995 vanuit Simpelveld vertrok. Het behoud ging dus niet alleen om stilstaande locomotieven. De bedoeling was ook om spoor, materieel en kennis weer samen te laten werken. Voor een rijdend museum moeten veel minder opvallende onderdelen eveneens blijven functioneren, van onderhoud tot organisatie en opleiding.

De rit laat ook de aanleg zien

De historische treinen trekken vanzelf de aandacht, maar het traject is zelf ook een belangrijk erfgoedstuk. Een ingraving of spoordijk vertelt over de moeite die werd gedaan om de lijn mogelijk te maken. De bijnaam is daardoor een compacte economische geschiedenis. Zodra je weet waar de miljoenen naartoe gingen, wordt het landschap naast het raam net zo interessant als de locomotief die de trein door dat landschap trekt.