Deze Romeinse villa staat in Alphen. Het oorspronkelijke adres was Rijswijk.

Een naam die even niet op zijn plek lijkt

Wie bij Archeon een gebouw met de naam Villa Rijswijk tegenkomt, kan denken dat er een bordje verdwaald is. Maar de combinatie klopt. Het Archeologiehuis Zuid-Holland is ondergebracht in een reconstructie van een Romeins gebouw dat oorspronkelijk in Rijswijk stond. Het museumpark presenteert die villa vlak voor zijn entree. De naam verwijst naar de archeologische herkomst van het voorbeeld, niet naar de gemeente waarin de reconstructie nu staat.

Niet steen voor steen verhuisd

Dat onderscheid is belangrijk. Dit is geen Romeinse woning die tweeduizend jaar overeind bleef en vervolgens naar Alphen werd verplaatst. Een reconstructie maakt een voorstelbare, ruimtelijke versie van een gebouw op basis van archeologische kennis. Je ziet muren en een dak waar bij een opgraving vaak maar een deel van het oorspronkelijke geheel beschikbaar is. Het gebouw is daarmee vooral een manier om te begrijpen hoe een omgeving er uitgezien kan hebben.

Binnen liggen juist wél echte vondsten

Het leuke is dat de gereconstrueerde buitenkant een onderkomen biedt aan oorspronkelijke voorwerpen. Erfgoedhuis Zuid-Holland beheert hier archeologische collecties en noemt onder meer het Graf van Wassenaar, een Romeinse boomstamkano en een groot houten wijnvat. De opstelling gebruikt daarnaast maquettes, reconstructies en digitale presentaties. Echte vondsten en moderne uitleg zijn dus verschillende ingrediënten van hetzelfde bezoek. Een nieuw nagebouwde muur maakt het voorwerp in de vitrine niet minder oorspronkelijk.

Het museum heeft twee invalshoeken

Volgens Erfgoedhuis Zuid-Holland bevindt de provinciale permanente expositie zich op de eerste verdieping. Op de begane grond zit het Romeins Museum, een initiatief van Archeon en de gemeente Alphen aan den Rijn. Het gebouw vertelt daardoor zowel een breder Zuid-Hollands archeologisch verhaal als een verhaal over de Romeinen. Dat past goed bij een provincie waar de zichtbare bebouwing doorgaans veel jonger is dan wat onder de grond is teruggevonden.

Archeon is bewust een verzameling tijden

De villa is geen los ongelukje in een verder onaangeroerde Romeinse stad. Archeon werkt juist met reconstructies van Nederlandse gebouwen uit verschillende perioden. Prehistorie, Romeinse tijd en middeleeuwen krijgen er een omgeving waarin activiteiten kunnen worden uitgelegd en nagespeeld. De organisatie maakt daarbij onderscheid tussen de nagebouwde wereld in het park en de archeologische vondsten in het Archeologiehuis. Je hoeft de gebouwen dus niet voor originele ruïnes aan te zien om er iets aan te hebben.

Het verkeerde adres maakt de uitleg juist goed

Een villa met Rijswijk in de naam, een voordeur in Alphen en vondsten uit verschillende plaatsen: op papier klinkt het als een administratieve vergissing. In werkelijkheid is het een praktische vorm van geschiedenisonderwijs. Het gebouw helpt een verdwenen leefomgeving voorstelbaar te maken, terwijl de collectie laat zien waarop verhalen over het verleden rusten. De verrassende vraag is daarom niet hoe de Romeinen deze villa naar Alphen kregen. Het interessante is waarom wij haar daar opnieuw hebben gebouwd.