Katwijk heeft een Romeins raadsel dat je niet even op de kaart kunt aanwijzen.

Een ruïne die af en toe tevoorschijn kwam

Volgens het erfgoedverhaal van Geschiedenis van Zuid-Holland waren bij Katwijk in de zestiende eeuw soms resten zichtbaar, bijvoorbeeld na een zware storm in 1520. De kustlijn was in de loop van de middeleeuwen naar het oosten verschoven. Wat ooit op land lag, raakte daardoor in zee. Dat is al een behoorlijk vreemd uitgangspunt voor een lokale bezienswaardigheid: je kunt het verhaal vertellen, maar de oorspronkelijke gebouwen niet gewoon laten zien.

Tekeningen zijn nog geen moderne plattegrond

Van de Brittenburg bestaan oude afbeeldingen en beschrijvingen. Dat is waardevol materiaal, maar het is iets anders dan een archeologische opmeting waarvan ieder punt opnieuw is teruggevonden. Het regionale erfgoedplatform laat ook een tekening uit het archief van de familie Van Wassenaer van Duvenvoorde zien. Rond de resten ontstonden fantasieverhalen. Voor een lezer is dat een goede reden om steeds twee vragen apart te houden: wat is daadwerkelijk waargenomen, en wat is later erbij verteld?

Hier eindigde een Romeinse grenswereld

Katwijk lag bij de monding van de Rijn aan de noordelijke grenszone van het Romeinse Rijk. De Nederlandse Limes Samenwerking verbindt het verhaal met Lugdunum, een naam die op de Peutingerkaart bij de noordelijke Rijnmonding voorkomt. Die Romeinse context maakt de Brittenburg meer dan een spannend strandverhaal. Toch levert een naam op een oude kaart niet ineens de precieze coördinaten van de verdwenen resten op.

De zeebodem bewaart geen keurig naambordje

De Limes-website vermeldt dat vissers een ondiepte met oude stenen meden omdat hun netten er beschadigden. Zulke overleveringen geven het kustverhaal kleur. Ze betekenen alleen niet dat iedere steen voor Katwijk automatisch een stukje Brittenburg is. De exacte locatie blijft volgens dezelfde bron onbekend. Het is verleidelijk om bij een mysterie meteen de beslissende aanwijzing te willen aanwijzen, maar juist die onzekerheid hoort hier bij het eerlijke verhaal.

Wel een plek om het verhaal te bekijken

Bij de uitlaat van de Oude Rijn staat Kalla's Toren, een kunstwerk van Nicolaas Dings uit 2011. Daarnaast geven informatieborden en de Limescoop een voorstelling van het verleden. Dat zijn hedendaagse verwijzingen naar de Brittenburg, geen opgegraven toegangspoort van het oorspronkelijke fort. Ook het Katwijks Museum vertelt over het Romeinse verleden. Zo kun je het onderwerp lokaal opzoeken zonder te doen alsof het verdwenen bouwwerk weer boven water staat.

De leukste verrassing is hier de ontbrekende zekerheid

Voor een strandwandeling verandert dit de blik op Katwijk. Achter de duinen, de sluizen en de bekende kustfoto schuilt een grensgeschiedenis waarvan een belangrijk onderdeel niet meer netjes terug te vinden is. Je hoeft daarvoor geen nieuwe sensationele vondst te verzinnen. Een oud monument dat zichtbaar was, werd getekend en daarna zijn precieze plek kwijtraakte, is al vreemd genoeg. Het raadsel blijft interessanter als de ontbrekende stukjes gewoon ontbreken.