Dit kleine plantje maakt een landschap dat boven zichzelf uit kan groeien.

Een restant van een veel groter gebied

Het Bargerveen is onderdeel van het vroegere Bourtangerveen op de grens van Nederland en Duitsland. Veel van dat veen werd afgegraven. Staatsbosbeheer beschrijft verschillende deelgebieden waar winning met de hand of met machines plaatsvond. Het huidige natuurgebied is daardoor geen volledig onaangeroerde vlakte. Behouden stukken, plassen na ontginning en gebieden met herstelmaatregelen liggen naast elkaar en vertellen elk een ander hoofdstuk.

Mos dat water kan vasthouden

Veenmos speelt een sleutelrol doordat het veel water kan vasthouden. In een nat, zuur milieu breken plantenresten bovendien langzaam af. Er kan meer materiaal bijkomen dan er volledig verdwijnt. Zo ontstaat veen. De landschapsbouwer is dus niet één grote boom met sterke wortels, maar een laag kleine planten en hun resten. Het proces vraagt tijd en gunstige omstandigheden, niet alleen een zakje mos op droge grond.

Waarom het hoogveen heet

Bij hoogveen kan het opgebouwde veenpakket boven zijn omgeving uitkomen en sterk afhankelijk worden van regenwater. Het woord hoog verwijst dus niet naar een bergachtige streek. Dat is het verrassende in dit vlakke landschap: organisch materiaal kan zelf een verhoogd systeem vormen. Wie alleen het oppervlak ziet, mist dat onder de levende laag een lange geschiedenis van opeengestapelde plantenresten schuilgaat.

Water is hier een hoofdvoorwaarde

Na afgraven en ontwatering zijn de omstandigheden voor veenvorming vaak veranderd. Beheer probeert daarom water vast te houden en uitdroging te beperken. Natura 2000 beschrijft hoe na vernatting op verschillende plekken weer drijvende vegetatiematten en begroeiingen zijn ontstaan. Dat is een stap in herstel, geen bewijs dat het volledige oude veenlandschap al terug is. Een proces dat langzaam opbouwt, herstelt niet op commando binnen één seizoen.

De kleine verschillen maken leefgebied

Naast veenmos komen er bijzondere planten en dieren voor die bij natte, voedselarme omstandigheden horen. Staatsbosbeheer noemt onder meer zonnedauw en verschillende veenmossoorten. Wat voor een wandelaar een nat, leeg stukje lijkt, kan dus een heel specifieke leefplek zijn. Meer mest, drooglegging of een snelle verandering van waterstand hoeft voor zulke soorten geen verbetering te zijn. Hun bijzonderheid hangt juist samen met moeilijke groeicondities.

Een weids uitzicht met een klein begin

Bij het Bargerveen kun je daarom twee schalen tegelijk bekijken: de grote horizon en de kleine planten die aan dat landschap meebouwen. Blijf op de toegankelijke route; kwetsbaar veen is geen stevige gewone grasmat. Het leuke feit zit in de omkering van formaat. Een plantje dat je makkelijk over het hoofd ziet, kan samen met water en tijd aan de basis staan van een heel verhoogd landschap.