Tien decibel erbij is veel meer dan tien procent extra geluid.

Waarom een gewone meetlat onhandig wordt

Geluid kan een enorm bereik aan intensiteiten hebben. Met intensiteit bedoelen natuurkundigen het vermogen dat een geluidsgolf per oppervlakte-eenheid overbrengt. Wanneer je al die waarden rechtstreeks zou opschrijven, krijg je snel zeer kleine of heel grote getallen. Een logaritmische schaal pakt dat bereik compacter samen. Dat is de gedachte achter het uitdrukken van een geluidsintensiteitsniveau in decibel. De cijfers beschrijven een verhouding ten opzichte van een afgesproken referentie.

Een stap wordt een vermenigvuldiging

Voor het intensiteitsniveau gebruik je tien maal de logaritme van de verhouding tussen intensiteit en referentie. Daardoor betekent tien decibel verschil een factor tien in intensiteit. Twintig decibel verschil betekent een factor honderd en dertig een factor duizend. Het zijn achtereenvolgende vermenigvuldigingen. De schaal gedraagt zich dus anders dan een liniaal waarbij elke extra centimeter dezelfde hoeveelheid lengte toevoegt. Een klein verschil in cijfer kan een groot verschil in energieoverdracht samenvatten.

Drie decibel heeft ook een betekenis

Verdubbel je een intensiteit, dan stijgt het bijbehorende niveau met ongeveer drie decibel. Bij een vertienvoudiging is dat tien decibel. Andersom kun je uit diezelfde definitie afleiden dat een daling van tien decibel bij gelijke referentie een tiende van de oorspronkelijke intensiteit betekent. Deze voorbeelden gaan over de natuurkundige grootheid. Ze geven je een manier om specificaties te begrijpen, zonder de woorden 'twee keer zoveel' op iedere soort geluidsmeting te plakken.

Druk en intensiteit zijn verschillende grootheden

Een microfoon reageert op drukschommelingen. Daarom kom je ook het geluidsdrukniveau tegen. In de formule daarvoor staat een factor twintig voor de logaritme van de drukverhouding, omdat intensiteit onder gelijke mediumomstandigheden samenhangt met het kwadraat van de geluidsdruk. Dat verklaart waarom verschillende formules toch bij elkaar passen. Het is wel nodig te weten welke grootheid en referentie worden gebruikt. Het losse woord decibel vertelt die context niet volledig.

Harder voelen is een andere vraag

Hoe luid jij een geluid ervaart, is niet identiek aan de gemeten intensiteit. Ook frequentie, samenstelling en de situatie maken verschil. Tien keer de intensiteit betekent dus niet automatisch dat iets voor jou tien keer zo luid klinkt. Ook nul decibel betekent geen absolute afwezigheid van geluid: het is een niveau op een gekozen referentieschaal. Wie die twee verschillen bewaart, leest het getal op een geluidsmeter meteen een stuk nauwkeuriger.

Nog een andere kant van dagelijks leven: De ruimte is stil. Behalve waar de astronauten zitten.