Je denkt bij kubuswoningen aan Rotterdam. Maar deze Brabantse stad was eerder.

Eerst drie huizen om iets uit te proberen

Aan de Wilhelminalaan, bij de Europaweg, kwamen in 1974 en 1975 drie experimentele kubuswoningen tot stand. Het waren geen kleine modellen voor een tentoonstelling: het ging om echte woningen. Daarmee kon een ongewone ruimtelijke gedachte op ware grootte worden uitgewerkt. Hoe gebruik je een huis waarvan de zichtbare bovenkant schuin staat? Een tekening kan veel laten zien, maar dagelijkse bewoning stelt altijd concretere vragen aan een ontwerp.

De woning kreeg verschillende lagen

De eigenaar van de drie prototypes beschrijft woningen met drie niveaus. De gekantelde kubus is dus niet simpelweg één schuine kamer. Binnen moet ruimte ontstaan voor gewone woonfuncties, terwijl de buitenkant juist afwijkt van het vertrouwde rijtjeshuis. De combinatie maakt het experiment interessant: de bewoner heeft alledaagse behoeften, maar de architect zoekt een heel andere manier om die een plaats te geven.

Daarna groeide het idee verder

Na de eerste drie kwamen achttien kubuswoningen bij het toenmalige theater ’t Speelhuis. Het ontwerp werd zo onderdeel van een groter stedelijk geheel. De herhaling is belangrijk voor het effect. Eén kubus trekt de aandacht als een vreemd object; meerdere kubussen vormen samen een herkenbare omgeving. Bloms huizen worden daardoor niet alleen afzonderlijke woningen, maar ook een experiment met de uitstraling van een buurt en de ruimte ertussen.

Een huis kan ook aan een boom doen denken

Bij de kubuswoningen speelt het idee van een woning boven een smallere ondersteuning een grote rol. Je kunt er een abstracte boomvorm in herkennen: beneden de stam, hoger de bredere kroon. Zo ontstaat een andere verhouding tussen straatniveau en wonen. Dat is geen botanische verklaring van het gebouw, maar een manier om de ruimtelijke gedachte te begrijpen. De architectuur verplaatst het zwaartepunt van het huis duidelijk omhoog.

De prototypes werden zelf erfgoed

De drie vroege woningen hebben inmiddels een gemeentelijke monumentenstatus. Een proef kan dus later een beschermd voorbeeld worden van hoe mensen ooit naar de toekomst van wonen zochten. Dat maakt Helmond meer dan een voetnoot bij Rotterdam. Hier staat een eerste gerealiseerde stap die nodig was voordat het ontwerp elders bekender werd. Het kleine aantal prototypes is juist onderdeel van hun betekenis: dit was het begin van een ontwikkeling.

Kijk ook voorbij de beroemdste foto

De Helmondse kubuswoningen zijn een mooie herinnering dat een bekend ontwerp een minder bekend voorverhaal kan hebben. Je hoeft de Rotterdamse voorbeelden daarvoor niet minder bijzonder te vinden. Het wordt juist leuker om beide plekken te vergelijken. Let vanaf de openbare ruimte op de ondersteuning, de schuine zijden en de onderlinge plaatsing. Het zijn bovendien echte woonhuizen: het interessantste architectuurdetail verandert niets aan de privacy van de mensen die er hun gewone dag doorbrengen.