De ‘hoorn’ van een narwal is eigenlijk een uit de hand gelopen tand.

Een tand op een onverwachte plek

Bij het woord tand denk je waarschijnlijk aan iets binnen een bek. De narwal maakt dat beeld onhandig. Zijn beroemde slagtand steekt naar voren door de bovenlip en kan volgens het Natural History Museum tot ongeveer drie meter lang worden. De vergelijking met een eenhoorn is visueel begrijpelijk, maar anatomisch misleidend. Een hoorn op een voorhoofd en een tand uit een kaak zijn verschillende structuren.

Meestal één, soms twee

De vertrouwde afbeelding toont één lange tand. Toch is dat niet de enige mogelijkheid. Het Londense museum bezit een zeldzaam exemplaar met twee slagtanden en gebruikt dat om de variatie te laten zien. Ook de verdeling tussen mannetjes en vrouwtjes is geen absolute regel zonder uitzonderingen. NOAA beschrijft de slagtand vooral bij mannetjes; vrouwtjes hebben er vrijwel nooit een. ‘Iedere narwal heeft een hoorn’ mist dus twee belangrijke nuances tegelijk.

Een indrukwekkend sociaal signaal

Waarvoor dient zo’n groot uitsteeksel? NOAA verbindt de slagtand onder meer met sociale verhoudingen en rangorde tussen mannetjes. Het museum bespreekt ook gedrag waarbij dieren met hun tanden langs elkaar bewegen. Het is verleidelijk om daar meteen een eenvoudig zwaardgevecht van te maken. Waarnemingen van gedrag en een volledige verklaring van alle functies zijn echter verschillende niveaus van kennis. De slagtand hoeft bovendien niet slechts één functie te hebben.

Een lastig dier om van dichtbij te volgen

Narwallen leven in Arctische wateren, waar ijs, kou, seizoensduisternis en grote afstanden onderzoek ingewikkeld maken. Dat praktische probleem hoort bij het verhaal. Een anatomisch preparaat kan heel precies laten zien waar een tand groeit, terwijl langdurige observaties van levende dieren op zee iets heel anders vragen. Dat verklaart waarom er over de vorm stelliger kan worden gesproken dan over ieder mogelijk gebruik ervan.

De echte verrassing zit in de herkomst

Je hoeft de narwal dus geen fantasiedier te noemen om hem bijzonder te vinden. Het is een walvisachtige met een bestaand lichaamsdeel dat extreem is uitgegroeid. De volgende keer dat een tekening een perfecte zeemeerminnenhoorn op zijn voorhoofd zet, weet je wat er ontbreekt: de verbinding met de bovenkaak. Het wonderlijke object begint als tand, niet als sprookjesaccessoire.

Nog een andere kant van natuur: Een haai heeft een skelet, maar niet het soort botten dat jij hebt.