Die sprookjestorentjes in Oegstgeest? Ze zijn veel jonger dan het huis.

Het oudste uiterlijk is niet altijd het oudste onderdeel

Een gracht, baksteen en opvallende torentjes: je hoofd maakt er al snel één oud kasteel van. Bij Oud-Poelgeest in Oegstgeest vertelt dat eerste beeld maar een deel van het verhaal. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed beschrijft een huis dat in 1668 op oudere fundamenten werd gebouwd. Het had een sobere Hollands-classicistische vormgeving. De torentjes met peervormige spitsen verschenen pas rond 1866. Juist de onderdelen die het gebouw zo romantisch laten ogen, zijn dus ongeveer twee eeuwen jonger dan het hoofdgebouw.

Eerst stond hier een ruïne

De eigen geschiedenis van het landgoed vertelt dat het oudere kasteel tijdens het beleg van Leiden in 1574 werd verwoest. Dat gebeurde in opdracht van Leiden, om te voorkomen dat Spaanse troepen er gebruik van konden maken. Een ruïne bleef achter; een tekening uit 1646 laat die toestand nog zien. Het huidige huis is daarmee geen ongeschonden middeleeuws bouwwerk dat alleen wat schilderwerk kreeg. Herbouw veranderde de plek in een statig landhuis, al bleef de oudere kasteelgeschiedenis ermee verbonden.

De negentiende eeuw veranderde het silhouet

Het landgoed kwam in 1856 in handen van de familie Willink. De eigen erfgoedbeschrijving dateert de ingrijpende verbouwing rond 1864, terwijl het monumentenregister circa 1866 noemt voor de torentjes. Die benaderingen wijzen naar dezelfde negentiende-eeuwse verbouwfase. Volgens de Rijksdienst veranderden de torens en nieuwe bekappingen het silhouet sterk. Ook de ingangspartij kreeg toen een ander aanzien. De huidige uitstraling is dus het resultaat van meerdere smaakperiodes, geen momentopname van één bouwcampagne.

Boerhaave kende een ander kasteelbeeld

Een beroemde eerdere bewoner was arts, botanicus en Leids hoogleraar Herman Boerhaave. Volgens het landgoed kocht hij Oud-Poelgeest in 1724 als zomerverblijf. Hij kweekte er planten waarvoor in de Leidse Hortus geen ruimte was. Hij woonde er dus ruim vóór de toevoeging van de torentjes die nu zo aan het beeld van het huis bijdragen. Dat is een aardig gedachte-experiment voor een wandeling: dezelfde plek kan heel andere herkenningspunten hebben gehad voor iemand die er drie eeuwen geleden rondliep.

Kijk ook naar wat er omheen staat

De gemeente Oegstgeest beschrijft een landgoed met vijf monumenten en een wandelpark van tien hectare. Het verhaal zit daarom niet alleen in één voorgevel: ook het koetshuis, de kapel, het boswachtershuis en de poort horen bij de plek. Het park is volgens de gemeente vrij toegankelijk; dat zegt niet dat alle gebouwen vrij te bezoeken zijn. Wie er rondwandelt, kan de verschillende bouwlagen in de tijd proberen te herkennen. Het huis hoeft daarvoor niet minder bijzonder te worden. Je kijkt alleen preciezer: dat sprookjesachtige randje is óók een historische verbouwing.