Deze Rotterdamse fabriek kreeg opvallend veel glas. Dat was geen versiering.

Een fabriek voor drie dagelijkse gewoonten

Het complex werd gebouwd voor het verwerken en verpakken van tabak, koffie en thee. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed beschrijft een gefaseerde aanleg vanaf de jaren twintig, met latere uitbreidingen. De hoofdopzet kwam van het bureau van Brinkman en Van der Vlugt. Verschillende bouwfasen verklaren waarom jaartallen in korte beschrijvingen soms uiteenlopen: een fabriek groeit doorgaans niet op één middag uit de grond.

Het gebouw als logisch werktuig

De architectuur hoort bij het Nieuwe Bouwen. Vorm en indeling moesten voortkomen uit wat een gebouw moest doen. De constructie, werkruimten en verbindingen werden daarom in samenhang ontworpen. Dat leverde geen middeleeuws aandoende bakstenen vesting op, maar heldere volumes waarin processen overzichtelijk konden worden georganiseerd. Het industriële werk werd een uitgangspunt voor het ontwerp, in plaats van iets dat achter een deftige gevel moest verdwijnen.

Daglicht was een serieus onderdeel

Licht, lucht en ruimte waren belangrijke ontwerpprincipes. Grote glasvlakken laten veel daglicht binnen. De betonnen draagconstructie maakte een andere gevelindeling mogelijk dan een gebouw waarin zware buitenmuren vrijwel alles dragen. Het opvallende uiterlijk had dus een praktische en sociale kant. Voor de mensen die er werkten ging het over de omgeving waarin zij dagelijks vele uren hun taken uitvoerden.

Loopbruggen horen bij de fabriekstaal

Ook de verbindingen tussen gebouwen maken het complex herkenbaar. De luchtbruggen waren onderdeel van de samenhang van de werkprocessen en het vervoer van goederen. Ze zijn daardoor meer dan een leuk fotomotief boven de ruimte tussen twee gebouwen. Wie ze volgt, kan zich voorstellen dat een fabriek niet uit losse zalen bestaat, maar uit een reeks stappen waarvoor routes en hoogteverschillen moeten kloppen.

Niet ieder oud onderdeel is nog aanwezig

Het monumentenregister vermeldt naast de fabrieksgebouwen ook het terrein en de pakhuizen. Tegelijk beschrijft het onderdelen die verdwenen of gewijzigd zijn, zoals sportterreinen en voorzieningen bij de ingang. Dat is nuttig tegen de gedachte dat erfgoed altijd een onaangeraakte tijdcapsule is. Ook een beroemd industrieel monument heeft gebruik, oorlogsschade, verbouwingen en veranderende eisen meegemaakt. De herkenbare hoofdgedachte kan toch bewaard blijven.

Een ander soort productie

De fabriek kreeg later nieuwe functies voor bedrijven en evenementen. Sinds 2014 heeft het complex de status UNESCO Werelderfgoed. Je hoeft geen architect te zijn om de oorspronkelijke ambitie terug te zien: kijk hoe open en licht de gevels ogen, vergeleken met het gebruikelijke beeld van een oude fabriek. De verrassing is niet dat koffie en thee bijzonder waren, maar dat de werkplek zelf een onderwerp van vooruitgang werd.