Waarom zijn de molens van Schiedam zo hoog? Kijk maar naar de buren.

Een molen die boven zijn buren uit moet

Op het open land kan de wind vrij aan komen waaien. In een stad staan gebouwen in de weg. Het erfgoedplatform Geschiedenis van Zuid-Holland legt uit dat de Schiedamse molens daarom hoog werden gebouwd: de wieken moesten boven de stad voldoende wind kunnen krijgen. De hoogte was daarmee onderdeel van de bedrijfsvoering. Vanaf de straat ziet het eruit als een monumentaal gebaar; voor de molenaar ging het om bruikbare wind.

Het graan ging richting jenever

De meeste van deze molens maalden graan voor branders die moutwijn stookten voor de jeneverindustrie. Daarmee zijn het andere industriële verhalen dan een poldermolen die water verplaatst. Er zat geen kant-en-klare jenever in de molen en de wieken distilleerden ook geen alcohol. Ze deden een eerdere stap in de productieketen: grondstoffen verwerken voor de bedrijven die daarna aan het stoken gingen.

Waarom er een houten omgang aan hangt

De karakteristieke molens zijn stellingmolens. De houten omgang hoog rond het gebouw maakt de schaal van zo’n stadsmolen meteen zichtbaar. Bij museummolen De Walvisch noemt de beherende stichting deze omgang ook de balie. Vanaf die plek kunnen bezoekers volgens de stichting over de stad en de andere molens kijken. Wat beneden bijna een balkon lijkt, hoort bij het soort molen dat hier nodig was om boven de daken te functioneren.

Geen moderne windturbinewedstrijd

De gemeente noemt de Schiedamse molens de hoogste klassieke molens. Die toevoeging is essentieel: dit zijn geen hogere constructies dan alle moderne windturbines. Het gaat om het traditionele molentype. Juist zonder die verwarrende vergelijking blijft het indrukwekkend. Een gebouw dat graan maalt, moet zo hoog worden omdat de stad eromheen groeit en de wind niet op bestelling een hoek om komt.

Een hele industriestad in één silhouet

Volgens het provinciale erfgoedverhaal stonden rond 1880 twintig molens in Schiedam. De huidige beheerder beschrijft bij De Walvisch de opkomst en teruggang van die brandersmolens. De gemeente wijst daarnaast op de oude branderijen en pakhuizen. Samen vertellen die gebouwen meer dan ieder los object: graan verwerken, opslaan en drank produceren liet een herkenbaar industrieel landschap midden in de stad achter.

Kijk ook eens onder de wieken

Een Schiedamse molenfoto wordt vaak gedomineerd door de wieken tegen de lucht. Kijk ook naar de verhouding tussen de romp, de stelling en de omliggende daken. Dan wordt de reden voor de hoogte een stuk tastbaarder. Voor een bezoek aan een werkende molen gelden uiteraard de aanwijzingen van de beheerder. Dit zijn monumenten met bewegende werktuigen; het mooie uitzicht is een extra, niet hun oorspronkelijke beroep.