De beroemdste Zeeuwse waterkering werkt meestal met open deuren. Dat is expres.

Het eerste plan was veel dichter

Na de Watersnoodramp van 1953 werd het Deltaplan uitgevoerd om de bescherming tegen hoogwater te verbeteren. Voor de Oosterschelde lag aanvankelijk een volledige afsluiting met een dam op tafel. Dat zou de zeearm ingrijpend veranderen. Getij en zout water zouden grotendeels verdwijnen, met gevolgen voor natuur en schelpdiervisserij. De vraag was daardoor niet uitsluitend hoe je water tegenhoudt, maar ook welke omgeving je achter de nieuwe bescherming overhoudt.

Een discussie werd een ander ontwerp

Protest en nieuwe aandacht voor ecologie droegen bij aan een wijziging van het plan. In plaats van een dichte dam kwam een beweegbare stormvloedkering. Dat vroeg technisch veel meer dan een vaste afsluiting, maar maakte een andere combinatie van doelen mogelijk. Bescherming tegen extreem hoogwater en behoud van een groot deel van de zeewateruitwisseling werden samengebracht in één ontwerp. De gaten zijn daarmee een wezenlijk onderdeel van het project, geen onvoltooide bouwfase.

Vijfenzestig pijlers, tweeënzestig schuiven

Het afsluitbare deel bestaat uit grote betonnen pijlers met daartussen stalen schuiven. De RCE noemt 65 pijlers en 62 schuiven. De volledige verbinding is langer dan alleen dit beweegbare gedeelte: ongeveer negen kilometer, waarvan circa drie kilometer afsluitbaar is. Dat onderscheid verklaart waarom je verschillende lengtes tegenkomt. Sommige beschrijvingen bedoelen het hele werk, andere specifiek de openingen waarin de zee kan worden tegengehouden.

Open is de normale toestand

Bij gewone omstandigheden stroomt water door de openingen en blijft de Oosterschelde een zout getijdengebied. Bij dreigend extreem hoogwater kunnen de schuiven naar beneden. De officiële opening van de kering vond plaats in 1986. Het is dus een systeem dat het grootste deel van zijn leven juist ruimte aan het water geeft. De veiligheidsfunctie wordt niet minder belangrijk doordat zij niet iedere dag in gesloten vorm zichtbaar is.

Behoud betekende geen stilstaand ecosysteem

Dat getij en zout water bleven, betekent niet dat er helemaal niets veranderde. Een grote constructie beïnvloedt de uitwisseling met de zee en het functioneren van het watersysteem. Het oorspronkelijke doel was daarom niet een letterlijk onzichtbare ingreep, maar een veel minder vergaande verandering dan volledige afsluiting. Die nuance maakt de oplossing juist interessanter: technisch en ecologisch werk bestaat vaak uit het zoeken naar een bruikbare verhouding tussen verschillende gevolgen.

De leegte tussen de pijlers doet mee

Wie over of langs de kering kijkt, let vanzelf op de enorme hoeveelheid beton en staal. Maar probeer ook eens naar de open ruimte ertussen te kijken. Daar zit het kernidee van het ontwerp. Een waterkering kan niet alleen bestaan uit materiaal dat weerstand biedt, maar ook uit de mogelijkheid om water onder normale omstandigheden door te laten. De schuiven zijn indrukwekkend; de beslissing om ze meestal open te houden is minstens zo bijzonder.