Het apenstaartje was al oud voordat iemand op verzenden drukte.

Eerst was het een handig zakelijk teken

Voordat @ bij een inbox hoorde, werd het onder meer in handelsnotaties gebruikt voor een prijs per stuk. In een zelfgekozen voorbeeld betekent twaalf artikelen à twee euro samen vierentwintig euro; het teken verbindt aantal en stukprijs. MoMA beschrijft die financiële functie als een belangrijk deel van de geschiedenis. De moderne computerbetekenis kwam dus niet uit het niets. Het teken was al bruikbaar om twee onderdelen op een compacte manier aan elkaar te koppelen.

De alleroudste oorsprong is geen opgelost raadsel

Er bestaan verklaringen die naar handschrift, Latijnse afkortingen of oude handelsmaten verwijzen. MoMA noemt die discussie expliciet. Smithsonian beschreef bijvoorbeeld een zestiende-eeuwse handelsbrief met het teken. Zo’n voorbeeld bewijst dat het toen werd gebruikt, maar niet vanzelf wie de vorm als eerste bedacht. Bij oude tekens kan later nieuw materiaal opduiken. Daarom maken we van één bekende brief geen definitief geboortebewijs van elk krulletje dat erop lijkt. De geschiedenis is ouder dan de e-mailfunctie, ook zonder precieze uitvinder.

Toen moesten berichten naar een andere computer

In 1971 werkte Ray Tomlinson aan netwerkcommunicatie bij BBN, dat betrokken was bij ARPANET. Hij zocht een bruikbaar onderscheid tussen de gebruiker en de computer waar een bericht naartoe moest. De Internet Hall of Fame beschrijft zijn rol bij die vroege netwerk-e-mail. Bestaande elektronische berichten en netwerk-e-mail zijn niet helemaal dezelfde historische mijlpaal. Het is daarom nauwkeuriger zijn bijdrage concreet te benoemen dan te zeggen dat vóór dat ene moment niemand ooit elektronisch een bericht kon achterlaten.

Een teken dat er al was kreeg een nieuwe taak

Tomlinson koos @ als scheiding in het adres. De Engelse lezing at past bij een gebruiker op of bij een bepaalde machine. In het voorbeeld naam@example.com staan links en rechts dus niet twee willekeurige stukjes versiering. De keuze werkte mede omdat het teken op het toetsenbord beschikbaar was en niet gewoon onderdeel van een persoonsnaam hoefde te zijn. Dat is elegante herbestemming: geen nieuw alfabet uitrollen, maar een bestaand teken een duidelijke functie geven.

Waarom een museum een apenstaartje interessant vindt

MoMA behandelde Tomlinsons toepassing als ontwerp. Niet omdat hij de oude vorm tekende, maar omdat de keuze een relatie helder en bruikbaar maakte. Ontwerp hoeft blijkbaar niet altijd een nieuw tastbaar object te zijn. Soms is het de afspraak waardoor een bestaand teken ineens overal begrijpelijk wordt. Je kunt daar een aardige vraag aan overhouden: hoeveel alledaagse dingen voelen vanzelfsprekend omdat iemand ooit een kleine, praktische keuze maakte die anderen bleven gebruiken?

Van adres tot aanspreekvorm

Later kreeg @ ook een zichtbare rol in allerlei digitale aanspreekvormen en gebruikersnamen. Die toepassingen moet je niet terugprojecteren op het handelsverleden of op het eerste netwerkbericht. Een teken kan meerdere functies na elkaar krijgen zonder dat één persoon die allemaal vooraf bedacht. Dat zie je ook bij Hedy Lamarr en draadloze communicatie: benoem de echte bijdrage precies. Het apenstaartje werd niet met de inbox geboren, maar vond daar wel een uitzonderlijk succesvolle nieuwe baan.