In Winterswijk kijk je een groeve in. Eigenlijk kijk je een tropische zee terug.

Oud gesteente aan de oppervlakte

Op veel plaatsen liggen oude geologische lagen diep onder jongere afzettingen. Bij Winterswijk zijn zeer oude lagen juist bereikbaar. De Geologische Dienst Nederland noemt kalksteen van bijna 240 miljoen jaar oud. Dat maakt de groeve interessant voor onderzoekers: je ziet hier gesteente uit een periode die in Nederland meestal veel minder gemakkelijk aan het oppervlak te bekijken is. De diepte van de groeve is zo ook een venster in de tijd.

Een zee die soms droogviel

De Muschelkalk ontstond in een ondiepe zeeomgeving. De lokale natuurinformatie beschrijft ook kustvlakten en omstandigheden waarin delen droog konden vallen. Dat helpt om fossielen en sporen niet als een willekeurige verzameling oude dieren te zien. Ze horen bij een veranderlijk landschap met water, sediment en perioden van droogvallen. Een steengroevewand kan daardoor iets vertellen over zowel leven als de omstandigheden waarin dat leven plaatsvond.

Geen dinosaurussafari in een weiland

Er zijn onder meer fossiele resten van Nothosaurus aangetroffen. Dat was een reptiel uit een heel andere wereld dan de dieren die je tegenwoordig rondom Winterswijk ziet. Noem niet ieder oud reptiel automatisch een dinosaurus: zulke groepen zijn niet uitwisselbaar. Het precieze onderscheid maakt het verhaal juist leuker. Een bijzondere vondst hoeft niet bij de beroemdste diergroep te horen om wetenschappelijk waardevol te zijn.

Een werkplek naast natuur

Van de drie groeves is volgens de Geologische Dienst de middelste nog in bedrijf; de andere twee zijn aan de natuur teruggegeven. Industrie, onderzoek en natuurbeheer komen hier dus samen. Het is geen vrij toegankelijk zandbakmuseum waar je zomaar met een hamer kunt afdalen. Een actieve groeve heeft haar eigen werkzaamheden en risico’s, terwijl oude delen weer leefgebied kunnen worden voor heel andere bewoners.

Van zeereptiel naar oehoe

De verlaten delen hebben tegenwoordig ecologische waarde. De Geologische Dienst noemt onder meer de oehoe. Dat levert een mooie schaalwisseling op: dezelfde locatie kan sporen van een oeroude zee bewaren en tegelijk betekenis hebben voor dieren die nu leven. Het ene verhaal vervangt het andere niet. Een geologisch archief is nog steeds een hedendaagse plek waar soorten, mensen en economische activiteiten ruimte met elkaar moeten delen.

Kijken kan zonder zelf te graven

Er is informatie over een uitzichtpunt bij de groeve en over georganiseerde mogelijkheden. Controleer daarvoor de beheerinformatie en respecteer afsluitingen. Ook zonder eigen vondst blijft de gedachte bijzonder: die bleke lagen zijn geen decor dat ooit voor een museum is opgestapeld, maar resten van een verdwenen leefomgeving. Je staat in de Achterhoek en kijkt naar materiaal dat ouder is dan bijna alles wat je normaal bij een streekgeschiedenis verwacht.