Die molen tussen Dorp en Rijndijk pompt water in een rondje. Hoe zit dat?

Eerst een watermachine, nu ook een werkend monument

De Groote Molen werd in 1626 gebouwd om de Grote Polder te bemalen. Zo'n poldermolen had een andere taak dan een korenmolen: geen graan malen, maar water verplaatsen. Dat maakt het woord malen hier misschien verwarrend. De Rijnlandse Molenstichting houdt de molen met een vrijwillige molenaar in bedrijf en beschrijft hem als maalvaardig in circuit. Het water wordt dus werkelijk verplaatst, alleen niet meer via de vroegere verbinding naar de rivier. De gemeentelijke bezoekerssite legt uit dat dit helpt de molen maalvaardig en in goede conditie te houden.

De afslag naar de Oude Rijn verdween

Het beslissende jaartal is 1972. Toen werd de voorboezem afgedamd en verdween volgens de Rijnlandse Molenstichting de verbinding met de Oude Rijn. De Hollandsche Molen beschrijft hoe het waterbeheer veranderde bij de aanleg van een industrieterrein. De polder kreeg bemaling via een elektrisch gemaal op een andere plek. De historische molen kon daardoor niet eenvoudig zijn oude route blijven gebruiken. Voor het werkende monument kwam er een maalcircuit. Dat onderscheid is essentieel: water zien bewegen betekent hier niet dat de molen nog zelfstandig de dagelijkse bemaling van de hele polder verzorgt.

Niet de hele molen hoeft te draaien

Ook zonder naar het water te kijken, is dit een interessant stukje techniek. De Groote Molen is een wipmolen. De algemene uitleg van de Rijnlandse Molenstichting beschrijft hoe bij dat type het bovenhuis op de ondertoren rust en daarop kan draaien. Zo kan het wiekenkruis naar de wind worden gericht; niet het hele gebouw hoeft mee te draaien. Voor het waterwerk zijn er schepraderen en vijzels. Bij de Groote Molen maakte het scheprad in 1953 plaats voor een vijzel en kwam een dieselmotor als hulpkracht. Het monument veranderde dus al vóór het circuit met zijn tijd mee.

Vier eeuwen betekent niet dat iedere balk zo oud is

Tijdens Open Monumentendag in september 2026 stond het jubileum centraal. De gemeente kondigde de feestelijke opening bij de 400-jarige molen aan. Het verslag van de Rijnlandse Molenstichting vertelt wat er toen zichtbaar werd gemaakt: het jaartal 1626 op de borstnaald, waar eerder alleen 1975 stond. Dat laatste jaartal heeft een reden. Het bovenhuis werd in 1975 herbouwd, terwijl de basis van het onderhuis volgens de stichting origineel is. Een molen met een geschiedenis van vier eeuwen bestaat dus niet automatisch volledig uit hout dat al vier eeuwen op dezelfde plaats zit.

De storm die je niet aan het uitzicht afleest

Op 2 april 1973 liep de molen zware stormschade op. De koker brak en het bovenhuis met het wiekenkruis kwam naar beneden. De Hollandsche Molen beschrijft het herstel in 1975 en 1976: onder meer het bovenhuis en de koker moesten worden vernieuwd. Opvallend is de werkwijze bij de restauratie. Men gebruikte een rechtmast en lier in plaats van een kraan. In 1976 was de molen weer maalvaardig. Wie alleen het vertrouwde silhouet ziet, mist dus een ingrijpende onderbreking in de geschiedenis. Dat is geen pas ontdekt nieuws, maar een gedocumenteerd deel van het verhaal van deze plek.

Een andere blik op hetzelfde Molenpad

De volgende keer dat je hier langsfietst, kun je drie dingen uit elkaar houden: de oorspronkelijke poldertaak, het huidige circuit en het steeds onderhouden monument. Ook het formaat valt dan misschien extra op: de molen heeft een vlucht, de maat van het wiekenkruis, van 25 meter. Wil je binnen kijken, controleer dan vooraf de actuele mogelijkheden bij de Rijnlandse Molenstichting. Zij noemt bezoek als de molen maalt en op afspraak. Onderhoud en omstandigheden kunnen bepalen wat mogelijk is. Voor het bijzondere verhaal hoef je intussen niet naar een verre bestemming: het staat aan het Molenpad in Zoeterwoude.