Heel Groningen kent dit paard. Maar wie Ome Loeks was, ligt minder vast.

Een beeld met een bekend refrein

Het Peerd van Ome Loeks werd in 1959 bij het Groningse hoofdstation geplaatst. Het verbeeldt een paard en zijn eigenaar, gemaakt door Jan de Baat. De naam verwijst naar het bekende liedje waarin het paard dood is. Dat maakt de voorstelling meteen een beetje vreemd: een stad kiest als herkenningspunt een dier waarvan het refrein vooral over het einde gaat.

Het is geen wit marmer

Kunstpunt Groningen beschrijft het materiaal als witgeschilderd, gewapend kwartsbeton. De vormen van paard en man zijn vereenvoudigd tot duidelijk begrensde vlakken. Het resultaat is geen natuurgetrouwe dierenfoto in steen, maar een gestileerd kunstwerk. Licht en schaduw laten de vlakken extra spreken. Zo ontstaat een herkenbaar stadssymbool uit materiaal dat je niet direct met een traditioneel ruiterstandbeeld zou associëren.

De eigenaar wordt een raadsel

Over de herkomst van het lied en de identiteit van Ome Loeks zijn verschillende verklaringen in omloop. Kunstpunt noemt de onzekerheid expliciet. De Verhalen van Groningen beschrijft meerdere mannen met de naam Lucas of Loeks die met het paard in verband zijn gebracht. Het is dus niet zorgvuldig om één smakelijke versie zonder voorbehoud als het definitieve levensverhaal achter het beeld op te schrijven.

Het lied kan ouder zijn dan het paard

De erfgoedbeschrijving plaatst de Groningse zangtraditie rond het begin van de twintigste eeuw en wijst op een ouder Duits studentenlied als mogelijke oorsprong. Daarna konden lokale gebeurtenissen zich aan het refrein hechten. Dat is een herkenbaar proces in volkscultuur: een lied reist, verandert van taal en krijgt plaatselijke gezichten. Een heel Gronings symbool hoeft daardoor niet uitsluitend Groningse wortels te hebben.

Verhalen hoeven niet één winnaar te krijgen

Juist de verschillende versies maken het onderwerp leuk. Een standbeeld kan een gedeelde identiteit uitdrukken, ook wanneer de historische aanleiding niet volledig vaststaat. Wel moet het onderscheid tussen een overgeleverde anekdote en een controleerbaar feit zichtbaar blijven. De maker, het materiaal en het plaatsingsjaar zijn andere soorten informatie dan het precieze ongeluk waardoor een bepaald paard aan zijn einde zou zijn gekomen.

Kijk voortaan naar twee dingen

Bij het kunstwerk kun je letten op de strakke vlakken van het beton, maar ook op het verschil tussen beeld en lied. Het object is duidelijk aanwezig; het verhaal erachter blijft beweeglijk. Dat is misschien wel het mooiste aan dit paard. De stad kent de naam haast vanzelf, terwijl de vraag wie die ome nu precies was nog altijd meer dan één antwoord kan oproepen.