Er ligt een potvis in deze haven. Af en toe verraadt hij zijn geheim.

Eerst denk je aan een dier

De vorm van de potvis is zo herkenbaar dat het kunstwerk meteen een verhaal oproept. Ligt daar een gestrand dier, of komt het weer boven water? Die verwarring is deel van het effect. De makers Jennifer Allora en Guillermo Calzadilla plaatsten hun werk in de Willemshaven, bij de Zuiderpier. De omgeving helpt mee: een walvisvorm naast havenwater voelt anders dan hetzelfde object op een museumvloer.

Achttien meter is geen klein ornament

Volgens de projectorganisatie is De Walvis achttien meter lang en tweeënhalve meter hoog. Het werk is gemaakt van polyesterhars op een stalen frame. De schaal is één op één. Daarmee is het geen bescheiden beeldje dat je gemakkelijk voorbijloopt. Het maakt de afmetingen van zo’n dier in een menselijke omgeving zichtbaar. Een waterkant, kade of voetganger geeft je ogen meteen een maatstaf.

Het spuiten verandert het beeld

Wanneer de fontein water uitblaast, lijkt de potvis even adem te halen. Dat is een slim gebruik van een eigenschap die we van echte walvissen kennen. Een normale fontein begint voor je gevoel bij een bak met water en een spuitmond. Hier begint het idee bij een dier. De techniek van de fontein zorgt ervoor dat de vorm af en toe iets levends lijkt te krijgen.

De stad heeft een ongemakkelijk verleden

Het kunstwerk verwijst naar de Harlinger walvisvaart. De projecttekst zet vroegere jacht en de huidige aandacht voor bescherming tegenover elkaar. Daardoor is het meer dan een grappig dier in de haven. Dezelfde zee leverde mensen inkomsten op en werd het leefgebied van dieren die werden gedood. Het beeld brengt die verhouding terug naar een plek waar de maritieme geschiedenis van de stad zichtbaar is.

Een fontein kan ook een vraag stellen

De Walvis behoort tot het project 11fountains, dat de elf Friese steden elk een eigen kunstwerk gaf. In Harlingen is geen traditionele waterschaal met een keurige sokkel gekozen. Het resultaat roept eerder vragen op dan dat het alleen versiert. Wat zien we als een waardevol dier, wat zien we als grondstof, en hoe verandert dat oordeel door de tijd? De ogenschijnlijke grap heeft daarmee een serieuze tweede laag.

Een tweede blik loont

De eerste foto van het kunstwerk kan vooral een potvis laten zien. De volgende foto, met de waterstraal erbij, vertelt ineens hoe het werk functioneert. Dat maakt het leuk om bij de haven even aandacht te geven aan wat je ziet. Het dier is geen verdwaalde bezoeker uit zee, maar een zorgvuldig geplaatste herinnering aan hoe dicht zeevaart, dieren en menselijke keuzes hier bij elkaar liggen.