Het noorderlicht hangt bijna altijd boven Scandinavië. Soms zakt het tot hier.

Een ring van licht boven het poolgebied

Noorderlicht ontstaat als geladen deeltjes van de zon het aardmagnetisch veld bereiken. Die deeltjes worden langs het magneetveld naar de poolgebieden geleid en botsen daar op grote hoogte met gassen in de atmosfeer. Bij die botsingen komt energie vrij als licht.

Het KNMI legt uit dat het noorderlicht vrijwel altijd aanwezig is, maar meestal te zwak of te ver weg om vanuit Nederland te zien. Op een gewone dag hangt het als een ring boven het noorden van Scandinavië, op zo'n honderd tot tweehonderd kilometer hoogte. Dat is te ver en te laag aan onze horizon. Landen als Noorwegen, IJsland en Canada liggen onder die ring en zien het daarom vaak.

De zon moet flink uitpakken

Om het noorderlicht tot boven Nederland te krijgen, is een geomagnetische storm nodig. Die ontstaat meestal na een grote uitbarsting op de zon, waarbij een wolk geladen deeltjes richting de aarde wordt geslingerd. Hoe sterker de verstoring van het aardmagnetisch veld, hoe zuidelijker de ring kan opschuiven.

Die verstoring wordt vaak uitgedrukt in de Kp-index, een schaal van 0 (rustig) tot 9 (extreme storm). Volgens de NOS is een waarde rond de 7 hoog genoeg om het noorderlicht tot in Nederland zichtbaar te maken, mits het helder is. Bij een gewone storm zie je het hier hooguit laag aan de noordelijke horizon.

Waarom het de laatste jaren vaker lukte

De zon heeft een cyclus van gemiddeld ongeveer elf jaar. Tijdens een zonnemaximum zijn er meer zonnevlekken en uitbarstingen, en dus meer geomagnetische stormen. Volgens het KNMI piekte het huidige zonnemaximum rond 2024-2025. Daarom werd het noorderlicht de afgelopen jaren opvallend vaak boven Nederland gezien. Het KNMI verwacht dat de kans in de rustige periode rond 2030 juist erg klein wordt.

De uitschieter was 10 mei 2024. Toen bevond het noorderlicht zich volgens het KNMI boven Nederland zelf, iets wat zeer zelden gebeurt. Meestal hangt het, als het hier zichtbaar is, boven Zuid-Scandinavië en de Noordzee.

Je camera ziet meer dan jij

Noorderlicht in Nederland ziet er met het blote oog vaak anders uit dan op de spectaculaire foto's. De NOS waarschuwt daar ook voor. Zwak licht ziet ons oog vooral als een grijswitte gloed. Een camera met lange sluitertijd verzamelt veel meer licht en laat groen, rood en paars zien. Twijfel je of die gloed in het noorden noorderlicht is? Maak een foto met de nachtmodus van je telefoon.

Waar en wanneer je het beste kijkt

• Donker en noordelijk. Zoek een plek zonder lichtvervuiling met vrij zicht op de noordelijke horizon. Het noorden van het land ligt gunstig, bijvoorbeeld de donkere hemel bij Lauwersoog.
• Helder weer. Zonder opklaringen geen noorderlicht, hoe sterk de storm ook is.
• Rond maart en september. Het KNMI noemt eind maart en eind september als perioden met een iets grotere kans.
• Volg de waarschuwingen. Het KNMI houdt in opdracht van de overheid het ruimteweer dag en nacht in de gaten. Een deeltjeswolk van de zon doet er volgens het KNMI meestal een tot twee etmalen over om de aarde te bereiken, dus een zware storm wordt vaak vooraf aangekondigd.

Het blijft een verschijnsel dat zich slecht laat plannen. Wie in Nederland noorderlicht wil zien, heeft geduld nodig, een donkere plek en een beetje geluk. De Nederlandse sterrenkunde kijkt overigens niet alleen naar licht: de telescoop van Dwingeloo luistert naar radiogolven.