Deze heide is geen droge vlakte. Juist het water maakt haar bijzonder.

Een veld met veel verschillende hoogtes

Het Dwingelderveld lijkt op afstand een uitgestrekte vlakte. Van dichterbij wisselen hogere zandruggen en natte slenken elkaar af. Natuurmonumenten wijst op die afwisseling als een belangrijk kenmerk. Een klein hoogteverschil kan hier grote gevolgen hebben voor water en begroeiing. Het landschap is dus geen egaal paars tapijt. Het bestaat uit plekken met verschillende omstandigheden, dicht naast elkaar in hetzelfde open gebied.

Nat is hier geen tegenvaller

Bij een wandelpad vinden mensen een plas soms vooral onhandig. Voor natte heide is water geen fout die zo snel mogelijk afgevoerd moet worden. Bepaalde planten en dieren zijn juist afhankelijk van zulke vochtige, voedselarme plekken. De beheerders beschrijven het Dwingelderveld als een groot aaneengesloten nat heidegebied. Dat woord nat hoort dus bij de identiteit van de natuur, niet alleen bij een regenachtige dag waarop een bezoeker pech heeft.

De bodem verdeelt de mogelijkheden

Water blijft niet overal op dezelfde manier aanwezig. De ondergrond en de afwisseling van hoog en laag beïnvloeden welke plekken langer nat blijven. Daardoor kunnen vennen, heide, gras en andere begroeiing vlak naast elkaar voorkomen. Staatsbosbeheer noemt de gevarieerde bodem als verklaring voor het mozaïek. Het mooie uitzicht is daarmee ook een leesbare uitkomst van processen die onder je voeten minder zichtbaar verlopen.

Schapen horen bij de open ruimte

Het open heidelandschap hangt samen met langdurig menselijk gebruik en begrazing. Zonder beheer kan de begroeiing veranderen en op veel plaatsen dichter worden. De kuddes op het Dwingelderveld helpen mee om het karakter open te houden. Dat maakt de natuur minder simpel dan een gebied dat je alleen met rust hoeft te laten. Het behouden van bepaalde soorten en vormen vraagt keuzes over dieren, vegetatie en water.

Een deel van het bos had een productiedoel

Staatsbosbeheer beschrijft hoe in de vorige eeuw grove den werd geplant, onder meer voor houtproductie voor de mijnen. Ook het bos rond de heide heeft dus een werkgeschiedenis. Dat is een verrassende verbinding: een rustige Drentse wandeling kan sporen bevatten van een industriële vraag naar hout elders. De combinatie van hei en bos is geen tijdloos decor dat buiten de economie van mensen bleef staan.

Kijk naar waar het water blijft

Bij Ruinen kun je het gebied daarom op een andere manier bekijken dan alleen zoeken naar de mooiste paarse foto. Let op lagere plekken, vennen en de overgangen in begroeiing. Dan wordt duidelijk hoeveel verschil een beetje hoogte en water kan maken. Het bijzondere is niet dat deze heide soms nat wordt. Het bijzondere is dat een groot deel van haar waarde juist afhangt van het blijven bestaan van die natte omstandigheden.