Deze stadspoort in Schoonhoven heeft nog een baan: de Lek buiten houden.

Een voordeur met een tweede functie

Je kunt de Veerpoort bekijken als een fraaie entree naar de oude binnenstad. Je kunt hem ook bekijken als een plek waar water absoluut niet naar binnen mag. De doorgang is een plaatselijke verlaging in de waterkering. Handig voor mensen en verkeer, maar bij hoogwater vraagt zo'n opening om een afsluiting. De deuren zijn daardoor meer dan een decorstuk dat toevallig bij een oud gebouw hoort. Het monument is ook een onderdeel van een werkend watersysteem.

De poort verhuisde richting de rivier

De huidige Veerpoort dateert uit 1601, legt de regionale erfgoedpagina In de Krimpenerwaard uit. Een oudere voorganger stond ongeveer vijftig meter noordelijker. Toen de stad werd uitgebreid en nieuwe verdedigingswerken kreeg, kwam die eerdere poort binnen de omwalling te liggen. Er kwam een nieuwe, dichter bij de Lek. De naam verwijst naar de veerverbinding met Gelkenes aan de overkant. Wie via de rivier aankwam, trof hier letterlijk een toegang tot de stad.

Waarom juist deze poort mocht blijven

Stadspoorten zijn nuttig zolang een stad verdedigd moet worden. Later kunnen ze vooral een obstakel zijn: de doorgang is smal, de stad groeit en het verkeer wil verder. De Historische Vereniging Schoonhoven beschrijft hoe andere poorten hun functie verloren en verdwenen. De Veerpoort bleef behouden dankzij zijn rol als waterkering. Dat maakt de redenering bijna omgekeerd: niet alleen monumentenzorg hield deze poort overeind, ook de praktische noodzaak om water buiten te houden hielp hem overleven.

Houten deuren in plaats van schotbalken

Het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard legt uit dat veel dijkdoorgangen in het gebied met schotbalken worden afgesloten. Bij de Veerpoort gebeurt dat met deuren. Volgens de gepubliceerde beheerinformatie ligt het sluitpeil op NAP +2,70 meter. Dat is een waterhoogte ten opzichte van NAP, geen voorspelling van hoeveel water er op straat zou staan. Het waterschap test de afsluitingen ook. Een gesloten poort hoeft dus niet automatisch te betekenen dat er een acute overstromingsdreiging is.

De waterstanden staan in het gebouw

Binnen de poort herinneren markeringen aan historische waterhoogten, waaronder die van 1716 en de watersnood van 1953. Zo wordt een abstract peil opeens een streep op een muur. Wie langsloopt kan juist naar dat soort details kijken: de doorgang, de deuren en de merktekens vertellen samen meer dan alleen het bouwjaar. De Veerpoort is een fotogenieke bezienswaardigheid, maar het leukste detail zit in de gebruiksaanwijzing. Als het nodig is, moet de voordeur van Schoonhoven gewoon nog dicht.