Deze enorme sluizen bij Stellendam moeten water tegenhouden. Toch gaan ze expres op een kier.

Een heel harde grens

Toen het Haringvliet werd afgesloten, verdween de vanzelfsprekende overgang tussen de zee en het riviergebied. De sluizen beschermen het achterland en voeren rivierwater af. Voor vissen die tussen zout en zoet water trekken werd het bouwwerk echter een obstakel. Een rivier kan op de kaart nog steeds met de zee verbonden lijken, terwijl die verbinding voor een zwemmend dier veel moeilijker bruikbaar is geworden.

Een kleine opening met grote bedoeling

Sinds 2019 worden de Haringvlietsluizen bij vloed geregeld op een kier gezet. Daardoor kan zeewater naar binnen stromen en krijgen vissen gelegenheid mee te bewegen. Het gaat niet om het voortdurend wagenwijd openzetten van alle deuren. De bediening wordt afgestemd op waterstanden, rivierafvoer en andere voorwaarden. Het woord kier is dus een vereenvoudiging van een zorgvuldig geregeld waterbeheer, geen losstaande stand van een tuindeur.

Niet iedere vis gebruikt dezelfde tactiek

Trekvissen verschillen sterk in levenscyclus en zwemgedrag. Een sterke volwassen vis kan zich anders verplaatsen dan een klein jong dier dat zich makkelijker met een waterbeweging laat meevoeren. Rijkswaterstaat noemt onder meer zalm, zeeforel, bot en glasaal bij onderzoek naar passage. Daarbij moet je de paaiplaatsen niet over één kam scheren: paling trekt voor de voortplanting juist naar zee, terwijl zalm rivieren opzoekt.

Zout water blijft een aandachtspunt

Het Haringvliet is ook belangrijk voor zoetwatergebruik. Onbegrensd zout laten binnenkomen zou andere problemen veroorzaken. Daarom wordt de verspreiding van zout gevolgd en beïnvloedt de hoeveelheid beschikbaar rivierwater hoeveel ruimte er is om te kieren. Juist die afweging maakt het verhaal interessant. Een technische verbetering voor natuur bestaat hier niet uit één simpele knop, maar uit het combineren van doelen die soms tegen elkaar in werken.

Visbeweging wordt echt gemeten

Onderzoekers volgen onder meer grotere vissen met zenders. Detectiestations registreren waar zulke gemerkte dieren langskomen. Zo ontstaat informatie over routes in het stroomgebied van Rijn en Maas. Waarnemingen bij de sluizen laten zien dat vissen openingen kunnen vinden, maar leveren niet automatisch het bewijs dat complete populaties daardoor al hersteld zijn. Rijkswaterstaat benadrukt dat voor zulke conclusies meer en langer onderzoek nodig is.

Een Deltawerk kan nieuwe taken krijgen

Bij een dam denk je al snel aan een afgerond bouwwerk: gebouwd, getest en klaar. De Haringvlietsluizen laten iets anders zien. De betonconstructie kan blijven staan, terwijl het gebruik ervan verandert door nieuwe kennis en andere maatschappelijke wensen. De opmerkelijke beweging zit daarom niet alleen in de schuiven. Ook het idee van goed waterbeheer is uitgebreid: veiligheid, zoet water en verbinding voor levende natuur horen inmiddels allemaal in dezelfde afweging thuis.