Die vrolijke hoeden op de Alkmaarse kaasmarkt zijn stiekem een werksysteem.

Je kunt de teams letterlijk zien

De officiële kaasmarktinformatie beschrijft vier vemen met elk een eigen kleur. Die kleur komt terug in de strooien hoeden en de berries waarmee de kazen worden gedragen. Wat voor een bezoeker een feestelijk beeld oplevert, is dus ook een herkenningssysteem. Je kunt aan de kleur zien welke dragers bij elkaar horen. Daarmee krijgt een detail dat op toeristische foto’s vooral decoratief lijkt, een heel praktische betekenis op de werkvloer van de markt.

Oranje heeft een andere betekenis

De kaasvader staat aan het hoofd van de vier vemen. Hij is herkenbaar aan zijn oranje hoed en wandelstok. Hij is dus niet zomaar een lid van een vijfde hedendaags team. Wie alleen de kleuren telt, kan dat gemakkelijk verkeerd begrijpen. Het gilde gebruikt kleding om zowel groepen als functies zichtbaar te maken. Een uniform kan daarbij tegelijk gelijkheid binnen de groep en verschil in verantwoordelijkheid tonen. Op de kaasmarkt gebeurt dat opvallend helder.

Een tas vertelt iets over de taak

De tasman draagt een zwarte leren tas en staat bij de weegschaal. Volgens de uitleg van het gilde werd vroeger met hem afgerekend. Andere functies zijn onder meer de zetters, die kazen klaarleggen en berries beladen, en de ingooiers, die gewogen kazen verder vervoeren. Het complete proces vraagt dus meer dan twee mensen die hard over een plein lopen. Voor en na het bekende dragen zitten stappen die de bezoeker gemakkelijk overslaat.

Er wordt ook om werkplekken gedobbeld

De officiële geschiedenis noemt een dobbelmoment vóór de eerste kaasmarkt van het seizoen. Het winnende veem mag kiezen waar het werkt en welke weegschaal het gebruikt. Daarna rouleert de indeling per markt. Dat is een grappig detail omdat je een historisch gilde misschien vooral met plechtige regels associeert. Hier hoort ook een spelhandeling bij het organiseren van het werk. Traditie bestaat uit zulke kleine afspraken, niet alleen uit oude kostuums.

Zelfs een ongelukje heeft zijn woord

In de beschreven gebruiken staat dat kaasdragers tijdens de markt niet mogen vloeken. Gaat het mis en vallen er kazen, dan klinkt volgens die traditie het woord uil. Het is een klein voorbeeld van een eigen groepscultuur. Bijnamen horen er eveneens bij wanneer iemand tot het gilde toetreedt. Zulke gebruiken geven de markt een taal die verder gaat dan de zichtbare handel. Ze maken duidelijk dat het optreden ook gedragen wordt door onderlinge omgangsvormen.

Een foto wordt leuker als je de code kent

Wie de kaasmarkt bekijkt, kan nu meer proberen te ontdekken dan alleen zoveel mogelijk kazen. Zoek een kleur terug op verschillende onderdelen, herken de kaasvader en kijk waar het wegen in het proces past. Raadpleeg voor daadwerkelijke marktdagen de actuele agenda. De handige ontdekking blijft bruikbaar op iedere foto: die gekleurde hoed is niet zomaar een vrolijk accessoire, maar een klein stukje organisatieschema dat iemand op zijn hoofd draagt.