In Dokkum hoeft een fontein niet te spuiten. Hij kan ook bevriezen.

Geen vaste waterstraal

Een klassieke fontein herken je aan bewegend water. Birthe Leemeijer koos voor Dokkum een andere benadering. Haar IJsfontein gebruikt koper, koelleidingen en water om een veranderend oppervlak te laten ontstaan. De vorm ziet er daardoor niet noodzakelijk op iedere foto hetzelfde uit. Wat zich op de huid vormt, hoort bij het werk. De omgeving is niet alleen achtergrond voor het object, maar een medebepalende factor.

De lucht mengt zich in het ontwerp

De projectorganisatie noemt zon, luchtvochtigheid, temperatuur, wind en neerslag als factoren die invloed hebben op de ijsvorming. Dat maakt de installatie anders dan een beeld waar alleen de regen langs loopt. Het kunstwerk reageert op omstandigheden die niet elke dag gelijk zijn. Een laagje ijs vertelt daardoor ook iets over het moment van kijken. Een bezoeker ziet een toestand, niet één eeuwig vast eindresultaat.

Zon en ijs in hetzelfde systeem

De energie voor de fontein wordt met zonnepanelen opgewekt. Dat is een mooie combinatie van twee dingen die in het dagelijks gevoel tegenover elkaar staan: zon en bevriezing. Technisch is er geen tegenspraak. Opgewekte elektriciteit kan worden gebruikt voor koeling. De hoeveelheid beschikbare energie en de omstandigheden buiten spelen mee. Het kunstwerk maakt die afhankelijkheid onderdeel van de manier waarop het wordt ervaren.

Er zit ook een plantenidee in

Voor de schaduwwerking gebruikte de kunstenaar een rangschikkingsprincipe dat bij bladeren rond een middelpunt voorkomt. Daarmee verbindt het ontwerp een metalen vorm met een patroon uit de natuur. De bomen rondom de fontein horen eveneens bij het plan. Het gaat dus niet alleen om een bijzonder apparaat op een plein. De sculptuur en de inrichting van de Markt werden in samenhang benaderd.

De Elfstedentocht klinkt mee

Dokkum.nl verbindt het ijs ook met klimaatverandering en het uitblijven van de Elfstedentocht. Dat geeft de materiaalkeuze een plaatselijke betekenis. In een Friese stad is ijs niet alleen een natuurkundig verschijnsel, maar ook verbonden met herinneringen en verwachtingen. Het kunstwerk levert geen voorspelling over toekomstige schaatstochten. Het gebruikt de veranderlijke verschijningsvorm van ijs om zulke relaties tussen mensen, weer en landschap voelbaar te maken.

Een fontein voor een tweede bezoek

De installatie werd begin 2019 geplaatst als laatste werk van het project 11fountains. Het leuke is dat je haar niet per se met één blik hebt gezien. Een andere dag kan een ander oppervlak geven, of juist minder ijs. Wie op de Markt staat, kijkt daardoor niet alleen naar een ontwerp van een kunstenaar. Ook de zon, de lucht en de temperatuur hebben aan dat tijdelijke beeld meegewerkt.