Een vogelbekdier zoekt eten met zijn ogen dicht. Zijn snavel voelt stroom.

Duiken zonder gewoon rondkijken

Het Australian Museum beschrijft hoe de ogen en ooropeningen tijdens een duik sluiten. Toch kan het dier voedsel zoeken op de bodem. Dat is geen demonstratie van blind geluk, maar van andere informatiebronnen. Op een donkere of troebele plek is zien ook niet altijd de handigste manier om een klein dier op te merken. Het vogelbekdier beschikt in zijn snavel over een gespecialiseerd systeem dat daar goed bij past.

Elektrische velden zijn echte informatie

De oorspronkelijke studie Electroreception and electrolocation in platypus uit 1986 onderzocht of vogelbekdieren elektrische velden kunnen gebruiken om objecten te lokaliseren. De onderzoekers rapporteerden dat de dieren op zulke velden reageerden. Het centrale begrip is elektroreceptie: elektrische prikkels waarnemen. Dat klinkt als sciencefiction omdat wij onze omgeving meestal met ogen en oren beschrijven, maar het gaat om een zintuiglijke gevoeligheid, niet om een bovennatuurlijk vermogen.

Geen stopcontact onder water

De elektrische signalen waar het dier iets aan heeft, zijn zwak. Levende prooidieren kunnen zulke velden veroorzaken door activiteit in hun lichaam. De snavel verzamelt daarnaast mechanische informatie, bijvoorbeeld door contact of beweging. Het dier combineert dus signalen in plaats van op één magische detector te vertrouwen. De vergelijking met een metaaldetector is hooguit een geheugensteuntje: het vogelbekdier zoekt geen metalen spullen in de rivierbodem.

Een zoogdier met een eigen bouwplan

Hetzelfde dier legt eieren, heeft een vacht en voedt zijn jongen met melk. Het Australian Museum plaatst het daarom bij de cloacadieren, samen met de mierenegels. Zijn snavel betekent niet dat het stiekem een vogel is, net zoals zijn zwemvliezen hem niet tot eend maken. De combinatie laat vooral zien hoe weinig een bekend diergroepetiket zegt over de manier waarop een soort precies voedsel verzamelt.

Niet overal en niet op iedere afstand

Uit het bestaan van elektroreceptie volgt niet dat een vogelbekdier ieder bewegend dier op grote afstand kan opsporen. Een waarnemingsproef toont een vermogen onder bepaalde omstandigheden; de natuurlijke jacht is een optelsom van omgeving, prooi en gedrag. De bruikbare conclusie blijft opvallend genoeg: als zijn ogen dichtgaan, stopt de informatie niet. Zijn snavel neemt een deel van het werk over.

Nog een andere kant van natuur: Een uil kan ver achterom kijken. Zijn kop is geen draaistoel.