Drie harten en blauw bloed: de octopus heeft het allebei.

Drie harten, drie vaste taken

Twee kieuwenharten pompen zuurstofarm bloed door de kieuwen. Daar neemt het bloed zuurstof op. Het derde hart, het systemische hart, verzorgt vervolgens de circulatie van zuurstofrijk bloed door het lichaam. De drie harten vormen samen één bloedsomloop. Het zijn dus geen reserveonderdelen die pas aan de beurt komen wanneer een ander hart ermee ophoudt.

Zuurstof is de gezamenlijke opdracht

Ook bij een octopus moeten de weefsels voortdurend zuurstof krijgen. De kieuwen verzorgen de opname uit het water; de bloedsomloop zorgt voor vervoer. Dat onderliggende probleem lijkt op wat ons eigen lichaam moet oplossen, maar de uitvoering verschilt. Drie harten klinken buitenaards als je een mens als uitgangspunt neemt. Binnen de anatomie van een octopus heeft de taakverdeling een duidelijke samenhang.

Waarom koper de kleur verandert

Mensen vervoeren zuurstof met hemoglobine, een eiwit waarin ijzer een rol speelt. Een octopus gebruikt hemocyanine, een eiwit met koper. Wanneer dat eiwit zuurstof bindt, hoort daar een blauwe kleur bij. Het gaat om metalen die onderdeel zijn van een transporteiwit, niet om losse metaaldeeltjes die door het dier stromen. De chemie van het eiwit maakt het kleurverschil begrijpelijk.

Niet altijd even blauw

De korte versie luidt vaak simpelweg: een octopus heeft blauw bloed. Het Natural History Museum voegt daar een belangrijk detail aan toe. Wanneer het bloed zijn zuurstof verliest, verliest het ook die blauwe kleur en wordt het helder. De kleur vertelt dus iets over de toestand van het transporteiwit. Zuurstofrijk en zuurstofarm bloed moet je bij die uitspraak uit elkaar houden.

Anders betekent niet automatisch beter

Het is verleidelijk om drie harten en blauw bloed als een soort superuitvoering te zien. Maar de werking van zuurstoftransport hangt ook af van de omstandigheden. Smithsonian beschrijft onder meer de invloed van temperatuur en zuurgraad op hemocyanine. Dit is geen eenvoudige wedstrijd tussen rood en blauw. Het is een andere biologische oplossing voor een gedeelde behoefte, in het lichaam van een koppotig weekdier.

Nog een andere kant van natuur: Een flamingo wordt niet roze geboren. De kleur komt van het menu.