Dit huis in Voorburg is eigenlijk een hoofd. De tuin had de rest van het lichaam.

Een buitenplaats om afstand te nemen

Huygens kocht in 1639 grond aan de Vliet, beschrijft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Hij wilde er een buitenhuis laten bouwen. De naam Hofwijck past bij het idee van een plek buiten de drukte van het Haagse hof. Het was geen willekeurig huis met wat overgebleven groen ernaast. Huis, water en tuin moesten samen een doordacht geheel vormen.

Het huis als hoofd

Het Huygens Museum legt de plattegrond uit met een lichaam als model: het huis vormt het hoofd, de lanen de armen en de boomgaard de buik. Dat betekent geen levensgrote pop van struiken die je vanaf de straat meteen herkent. Het gaat om contouren, symmetrie en verhoudingen in de aanleg. Die andere manier van kijken maakt het terrein interessant: de betekenis wordt duidelijker op een kaart dan bij een snelle blik op de gevel.

Een Romeinse gedachte in Voorburg

Achter het ontwerp staan de ideeën van Vitruvius, de Romeinse schrijver over architectuur. Harmonische maatverhoudingen speelden daarin een belangrijke rol. Huygens werkte met Jacob van Campen aan het ontwerp; Pieter Post voerde de bouw van het huis in 1641 en 1642 uit, aldus het monumentenregister. De verwijzing naar het lichaam was dus onderdeel van een architectonische manier van denken. Het was niet alleen een grapje om bezoekers een verrassend verhaal te kunnen vertellen.

De spoorlijn nam een stuk van het lichaam mee

De oorspronkelijke buitenplaats was groter dan wat je nu kunt bekijken. Het register beschrijft een overtuin aan de overkant van het huidige Westeinde. Later raakte het bezit verdeeld. Voor de spoorbaan werd aan het eind van de negentiende eeuw grond onteigend. Het museum spreekt over het verdwenen onderlichaam bij het station. Wie de oude plattegrond en de huidige omgeving vergelijkt, kijkt daarom naar zowel het ontwerp van Huygens als naar de ingrepen van latere generaties.

Een gedicht werd óók een bron voor de tuin

Huygens beschreef zijn buitenplaats in het gedicht Hofwijck, verschenen in 1653. Bij de reconstructie van de tuin zijn dat gedicht en een bijbehorende gravure gebruikt. Het Koninklijk Huis beschreef die werkwijze bij de heropening in 2005. Een literaire tekst was hier dus meer dan een aardig bijschrift: samen met beeldmateriaal hielp hij om een ruimtelijk ontwerp opnieuw te begrijpen. De huidige aanleg is daarmee niet volledig onaangeroerd uit de zeventiende eeuw overgeleverd.

Klein huis, zorgvuldig decor

Volgens het museum meet het huis ongeveer tien bij tien meter. De vijver en de verhoogde stenen brug geven het toch een opvallend voorkomen. Het museum wijst ook op de geschilderde grisailles aan de gevel: voorstellingen die de indruk van driedimensionale versiering moeten geven. De buitenplaats biedt dus op meerdere schalen iets om naar te kijken, van het grote lichaam in de plattegrond tot geschilderd detail op een relatief bescheiden gebouw.

Een andere blik op een bekende plek

Voor wie regelmatig langs de Vliet of het station komt, is vooral het verschil tussen toen en nu de moeite waard. Waar eindigde het oorspronkelijke ontwerp? Welke structuur herken je nog? En wat is later teruggebracht? Op de museumwebsite staan de actuele bezoekmogelijkheden. Dit verhaal beschrijft de geschiedenis en de uitleg van museum en monumentenregister, niet een eigen rondleiding of een nieuw ontdekte verborgen boodschap.