In deze Zutphense bibliotheek mochten boeken meegelezen worden. Meegenomen niet.

Een openbare leeszaal uit 1564

De Librije in de Walburgiskerk werd in 1564 geopend. De eigen stichting noemt kerkmeesters Conrad Slindewater en Herman Berner als oprichters. De leeszaal was bedoeld voor de stad, het kapittel en de kerk. Dat idee herken je nog steeds: boeken bijeenbrengen zodat meer mensen er gebruik van kunnen maken. Alleen de manier waarop je het lenen of raadplegen organiseert, zag er hier behoorlijk anders uit.

De ketting had een praktische reden

Volgens de stichting verdwenen regelmatig boeken. Daarom werden ze vastgelegd. Het is verleidelijk om de kettingen als een teken van verboden kennis te zien, maar de uitleg is juist heel alledaags: een kostbaar boek moest na de ene lezer ook voor de volgende beschikbaar blijven. De beveiliging was zichtbaar en direct. Je hoefde geen pieppoortje te passeren om te begrijpen dat het werk niet mee naar huis mocht.

Niet alleen godsdienst op de plank

De collectie was gevarieerd. De oorspronkelijke plannen noemden naast religieuze werken ook recht, geneeskunde en andere nuttige kennis. Daarmee wordt de leeszaal meer dan een mooie kamer in een kerk. Ze laat zien hoe een stad toegang tot verschillende soorten geleerdheid wilde organiseren. De plek van een bibliotheek zegt niet automatisch dat ieder boek er hetzelfde onderwerp of hetzelfde soort lezer had.

Achter het hout zaten mensen

Een publicatie van Walburg Pers, gemaakt met de stichting, beschrijft de burgers en geestelijken achter de Librije. Dat helpt om zo’n ruimte niet als een vanzelf bewaard decor te zien. Er moesten plannen worden gemaakt, boeken gekocht en middelen geregeld. Een historische bibliotheek ontstaat niet alleen uit een stapel interessante titels; ook organisatie, overtuiging en soms heel persoonlijke inzet laten hun sporen achter tussen de lessenaars.

Bewaren is ook opnieuw leren kijken

Na een periode van vergetelheid werd de Librije aan het einde van de negentiende eeuw opnieuw als bijzonder monument herkend. Sinds 1984 beheert een eigen stichting de bibliotheek. De betekenis veranderde dus: wat begon als een plaats om kennis te raadplegen, werd ook een object van historische aandacht. De ruimte bewaart niet alleen boeken, maar ook een manier waarop mensen vroeger dachten over toegang en bezit.

Een voorloper van een bekende ergernis

Iedere gedeelde voorziening kent dezelfde kleine spanning: je wilt dat mensen er gebruik van maken, maar niet dat één gebruiker alles voor zichzelf houdt. In Zutphen werd die spanning letterlijk van metaal gemaakt. Kijk bij een bezoek naar de verbinding tussen boek en meubel, en volg de aanwijzingen van de begeleiding. Het aardigste detail is dat zo’n strenge ketting uiteindelijk een vriendelijk doel diende: zorgen dat de volgende lezer óók iets te lezen had.