Een verre planeet vinden? Soms zoek je naar een klein dipje in licht.

Een grafiek vervangt de mooie planeetfoto

Bij de transitmethode meten onderzoekers hoe helder een ster in de loop van de tijd lijkt. Die metingen zetten ze in een lichtkromme. Als een planeet voorlangs beweegt, ontstaat een dip in de gemeten helderheid. Het gaat dus niet om een donkere bol die op een scherpe opname keurig los van de ster staat. De ontdekking begint met een verandering in licht die in een grafiek zichtbaar wordt.

De diepte zegt iets over de afmetingen

ESA legt uit dat een grotere planeet, vergeleken met dezelfde ster, een groter deel van het licht kan blokkeren. De diepte van de dip geeft daardoor informatie over de verhouding tussen de afmetingen van ster en planeet. Om de planeet in kilometers te beschrijven, moet je ook de ster kennen. Eén los helderheidsgetal vertelt dus niet vanzelf de volledige omvang, samenstelling of massa van een nieuwe wereld.

Herhaling maakt de omloop herkenbaar

Als de baan gunstig ligt, kan dezelfde planeet bij een volgende omloop opnieuw voorlangs komen. De tijd tussen de gebeurtenissen vertelt iets over de omlooptijd. Daarom zijn langdurige en nauwkeurige metingen waardevol. Een enkele dip is niet hetzelfde als een volledig begrepen planetenstelsel. Onderzoekers moeten uitzoeken of de meting daadwerkelijk bij een planeet hoort en of andere verschijnselen de helderheidsverandering kunnen verklaren.

Niet elke planeet kan voor ons langskomen

De methode heeft een ingebouwde beperking: de baan moet vanuit onze positie goed georiënteerd zijn. Veel planeten bewegen niet tussen ons en hun ster door. NASA beschrijft daarnaast een waarnemingsvoorkeur voor grotere planeten en planeten met korte banen. Grote planeten geven een duidelijker dip; snelle omlopen bieden binnen dezelfde meetperiode meer herhalingen. Wat je gemakkelijk vindt, is daardoor niet automatisch een eerlijk overzicht van alles wat bestaat.

Een klein dipje opent meer vragen

Met aanvullende metingen kunnen onderzoekers een ontdekte planeet verder bestuderen. ESA beschrijft bijvoorbeeld hoe afmetingen samen met een onafhankelijk gemeten massa informatie over de gemiddelde dichtheid geven. Dat helpt bij vragen over de opbouw. De transit is daarmee eerder het begin van een onderzoek dan het eindplaatje. Uit een minuscuul verschil in sterrenlicht kan een wereld tevoorschijn komen, terwijl een groot deel van haar verhaal nog uitgezocht moet worden.

Nog een andere kant van wetenschap: Astronauten kunnen langer terugkomen. Maar niet voorgoed.