Deze planeet draait bijna op zijn kant. De seizoenen doen mee.

De scheefstand wordt ten opzichte van de baan gemeten

Een planeet draait om zijn as en beweegt tegelijk in een baan rond de zon. De hoek tussen die as en de loodrechte richting op het baanvlak noemen we de ashelling. Bij Uranus is dat volgens NASA ongeveer 98 graden. Een getal van 90 graden zou betekenen dat de as precies in het baanvlak ligt. Uranus zit daar dus dicht bij, met een oriëntatie die sterk afwijkt van de aarde.

Een pool kan langdurig naar de zon wijzen

Door die stand valt het zonlicht gedurende een groot deel van de omloop heel ongelijk over de planeet. De ene pool kan langdurig op de zon gericht zijn, terwijl de andere kant een lange donkere periode doormaakt. Verderop in de baan verandert de situatie. Het bekende aardse ritme van een vrij korte poolzomer en poolwinter krijgt bij Uranus daardoor een veel extremere tijdschaal.

Het jaar duurt ook veel langer

Uranus doet ongeveer 84 aardse jaren over één omloop rond de zon. Een kwart daarvan is al ongeveer 21 jaar. Dat maakt duidelijk waarom een seizoen daar niet na een paar maanden voorbij is. De precieze hoeveelheid licht hangt af van de plek op de planeet en de fase van het jaar. Een uitspraak over tientallen jaren poollicht mag je dus niet lezen als een identieke kalender voor elke breedtegraad.

De atmosfeer reageert niet met één druk op de knop

Onderzoekers van de University of Wisconsin beschrijven dat de reactie van de atmosfeer op veranderende belichting kan achterlopen. Meer of minder zonlicht levert dus niet op hetzelfde moment overal een eenvoudige temperatuuromslag op. Dat is een goede reden om seizoenen niet alleen als een tekening met een lamp en een bal te zien. Zo'n model verklaart de geometrie, maar de echte atmosfeer heeft tijd nodig om te veranderen.

Een handige tol, geen echte rollende bal

De uitspraak dat Uranus op zijn kant rolt, is vooral een manier om de richting van de draaiingsas voor te stellen. De planeet raakt geen vloer en zijn baan is geen spoor waarop hij letterlijk over de kop rolt. Houd je dat onderscheid vast, dan blijft een prachtig beeld over: dezelfde basisbewegingen als bij andere planeten, maar met een heel andere verdeling van zonlicht en seizoenen.

Nog een andere kant van wetenschap: Saturnus zou drijven, zeggen ze. Maar waar zet je die badkuip?